خبرگزاری مهر- گروه استانها: ارتفاعات ازنا و اشترانکوه آرام‌آرام زیر پوششی سفید قرار گرفته‌اند و در سوی دیگر استان، سپیددشت بارش تگرگ را تجربه کرده است.
نشانه‌های وضعیت جوی دیگر فقط در نقشه‌های پیش‌بینی و اطلاعیه‌های هواشناسی دیده نمی‌شوند؛ بارش‌های پراکنده و جلوه‌های پاییزی در ارتفاعات، تصویری ملموس از ناپایداری جوی پیش‌رو ساخته‌اند.
اما در لرستان، نگرانی اصلی تنها باران و تگرگ نیست؛ مسئله از جایی آغاز می‌شود که باران‌های رگباری به ارتفاعات و حوضه‌های آبریز می‌رسند، روان‌آب‌ها به راه می‌افتند و رودخانه‌ها و مسیل‌ها با حجم تازه‌ای از آب روبه‌رو می‌شوند.
هشدار سطح قرمز هواشناسی، حالا مدیریت بحران استان را به مرحله‌ای جدی‌تر از آماده‌باش معمول رسانده است.
در برابر این هشدار، زنجیره‌ای از اقدامات در استان به جریان افتاده است؛ از ابلاغ آماده‌باش به دستگاه‌های اجرایی و امدادی و تعطیلی فعالیت‌های عمرانی تا پاکسازی کانال‌ها، بازگشایی دهانه پل‌ها و بسیج گروه‌های مردمی.
۳۱۴ گروه جهادی با مشارکت سه‌هزار و ۴۱۳ جهادگر در آرایش عملیاتی قرار گرفته‌اند تا در پیشگیری، مدیریت بحران و مقابله با پیامدهای احتمالی سیلاب نقش‌آفرینی کنند.
در شهرستان‌ها نیز جلسات مدیریت بحران، شناسایی نقاط حادثه‌خیز و آماده‌سازی نیروها و تجهیزات در دستور کار قرار گرفته است.
لرستان اکنون در برابر یک پرسش اساسی قرار دارد: آیا این حجم از هشدار، آماده‌باش و بسیج نیروها می‌تواند پیش از رسیدن باران، نقاط آسیب‌پذیر را ایمن کند؟
در این میان، کشاورزان، باغداران، گلخانه‌داران، عشایر، دامداران و رانندگان نیز با مجموعه‌ای از توصیه‌های ایمنی و فنی روبه‌رو هستند. بارندگی شدید می‌تواند در کنار تهدید زیرساخت‌ها و سکونتگاه‌ها، محصولات کشاورزی، سازه‌های گلخانه‌ای، مسیرهای روستایی و فعالیت روزمره مردم را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
لرستان اکنون در برابر یک پرسش اساسی قرار دارد: آیا این حجم از هشدار، آماده‌باش و بسیج نیروها می‌تواند پیش از رسیدن باران، نقاط آسیب‌پذیر را ایمن کند؟
زیرا در مدیریت سیلاب، لحظه تعیین‌کننده همیشه زمانی نیست که آب از بستر رودخانه بیرون می‌زند؛ گاهی سرنوشت حادثه در روزهای پیش از بارندگی، با باز کردن یک دهانه پل، تخلیه یک مسیر آب یا دور کردن یک خانواده از حاشیه مسیل رقم می‌خورد.
هشدار قرمز؛ سامانه‌ای کوتاه‌مدت با مخاطرات چندگانه
بهروز مرادپور، مدیرکل هواشناسی لرستان، در گفت‌وگو با مهر از صدور هشدار سطح قرمز برای فعالیت سامانه بارشی پیش‌رو خبر داده است.
بر اساس توضیحات او، فعالیت این سامانه از بامداد شنبه ۱۶ آبان‌ماه آغاز می‌شود و تا اوایل وقت یکشنبه ۱۷ آبان ادامه خواهد داشت. جنوب و شرق استان و مناطقی از جنوب کشور در محدوده تأثیر این سامانه قرار می‌گیرند.
مخاطرات پیش‌بینی‌شده تنها به بارش باران محدود نیست. رگبار شدید، رعدوبرق، صاعقه، تگرگ و وزش باد شدید لحظه‌ای می‌توانند در کنار یکدیگر شرایط ناپایداری را ایجاد کنند که آثار آن در مناطق مختلف استان یکسان نخواهد بود.
در مناطق شهری، آب‌گرفتگی معابر و اختلال در رفت‌وآمد از نگرانی‌های اصلی است؛ در مسیرهای کوهستانی، ریزش کوه و انسداد راه‌ها اهمیت پیدا می‌کند و در حوضه‌های آبریز و مجاورت رودخانه‌ها نیز بالا آمدن سطح آب و سیلابی شدن مسیل‌ها در کانون توجه قرار می‌گیرد.
مرادپور نسبت به شکل‌گیری روان‌آب و آب‌گرفتگی گسترده معابر هشدار داده و بالا آمدن سطح آب رودخانه‌ها و رودخانه‌های فصلی را از دیگر پیامدهای احتمالی این سامانه دانسته است. انسداد راه‌های ارتباطی و روستایی و افزایش خطر ریزش کوه نیز می‌تواند دسترسی به برخی مناطق را دشوار کند.
مدیریت بحران استان؛ از هشدار رسانه‌ای تا تعطیلی فعالیت‌های عمرانی
اداره‌کل مدیریت بحران استانداری لرستان در نامه‌ای خطاب به اعضای ستاد پیشگیری، هماهنگی و فرماندهی عملیات پاسخ به بحران، با اشاره به هشدار هواشناسی و اعلام وضعیت سطح قرمز شماره ۲، خواستار انجام هماهنگی‌های لازم برای مقابله با پیامدهای احتمالی شرایط جوی شده است.
در این ابلاغیه، اطلاع‌رسانی گسترده از طریق رسانه‌ها یکی از نخستین وظایف دستگاه‌های مسئول عنوان شده است. هدف آن است که شهروندان پیش از آغاز بارش، از مخاطرات احتمالی آگاه شوند و از حضور در حاشیه و بستر رودخانه‌ها و مسیل‌ها خودداری کنند.
پرهیز از طبیعت‌گردی و کوهنوردی، خودداری از جابه‌جایی عشایر و چرای دام در ارتفاعات و حاشیه رودخانه‌ها و کاهش سفرهای برون‌شهری نیز در فهرست توصیه‌ها قرار دارد.
در بخش دیگری از این ابلاغیه، بر تعطیلی فعالیت‌های عمرانی و آماده‌باش دستگاه‌های اجرایی و امدادی تأکید شده است. این دستور از آن جهت اهمیت دارد که عملیات عمرانی در شرایط بارندگی شدید ممکن است با خطراتی مانند ریزش، آب‌گرفتگی کارگاه‌ها، انسداد مسیر جریان آب یا گرفتار شدن ماشین‌آلات و نیروهای انسانی همراه شود.
اداره‌کل مدیریت بحران همچنین از اداره‌کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای خواسته است با آمادگی کامل، بازگشایی دهانه پل‌ها و کانال‌ها را در محورهای مواصلاتی بین‌شهری دنبال کند. شهرداری‌ها نیز موظف شده‌اند پاکسازی کانال‌ها و آبروها را در دستور کار قرار دهند.
سه‌هزار و ۴۱۳ جهادگر در میدان پیشگیری
یکی از بخش‌های قابل توجه آماده‌سازی استان، ورود ظرفیت گروه‌های جهادی و نیروهای مردمی به برنامه‌های پیشگیرانه است.
سید سجاد خلفوند، مسئول بسیج سازندگی لرستان، در گفت‌وگو با مهر با اشاره به احتمال بارش‌های شدید ناشی از پدیده ال‌نینو، استفاده از ظرفیت گروه‌های جهادی و نیروهای مردمی را برای پیشگیری از حوادث و کاهش خسارات احتمالی ضروری دانسته است.
بر اساس اعلام او، ۳۱۴ گروه جهادی استان با مشارکت سه‌هزار و ۴۱۳ جهادگر در آرایش عملیاتی و آماده‌باش کامل قرار گرفته‌اند.
این نیروها قرار است در مراحل مختلف پیشگیری، مدیریت بحران و مقابله با پیامدهای احتمالی سیلاب نقش‌آفرینی کنند.
برنامه گروه‌های جهادی تنها به حضور پس از وقوع حادثه محدود نیست. پاکسازی و لایروبی مسیرهای عبور آب، مسیل‌ها و کانال‌های دفع آب‌های سطحی، شناسایی نقاط مستعد آب‌گرفتگی و برطرف کردن موانع موجود در مسیر جریان آب از جمله محورهای فعالیت پیش‌بینی‌شده برای این گروه‌هاست.
این رویکرد، اهمیت پیشگیری را در کنار امدادرسانی نشان می‌دهد.
در بسیاری از موارد، رفع یک مانع در مسیر آب یا پاکسازی یک کانال پیش از بارندگی می‌تواند از ایجاد مشکل در محدوده‌ای مسکونی یا کشاورزی جلوگیری کند. البته اثربخشی چنین اقداماتی به شناخت دقیق محل‌های پرخطر و هماهنگی با دستگاه‌های تخصصی وابسته است.
خلفوند بر توزیع هدفمند نیروها در مناطق مختلف استان تأکید کرده و گفته است ساماندهی گروه‌های جهادی باید به‌ویژه در مناطقی که سابقه آب‌گرفتگی و وقوع سیلاب دارند، با دقت و متناسب با شرایط هر منطقه انجام شود.
فرمانداری‌ها به خط شدند؛ بحران پیش از وقوع باید مدیریت شود
در بروجرد نیز با توجه به شرایط پیش‌بینی‌شده، جلسه ستاد مدیریت بحران شهرستان با هدف بررسی تمهیدات پیشگیرانه، هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و تقسیم وظایف برگزار شده است. رضا غلامپور، معاون هماهنگی امور عمرانی فرماندار بروجرد، در این نشست بر ضرورت افزایش آمادگی دستگاه‌های مسئول برای مواجهه با مخاطرات احتمالی تأکید کرده است.
از نگاه او، احتمال بارش‌های قابل توجه، آب‌گرفتگی معابر، وقوع سیلاب و طغیان مسیل‌ها ایجاب می‌کند که دستگاه‌ها پیش از بروز حادثه وارد عمل شوند. غلامپور تأکید کرده است که مدیریت بحران نباید به زمان وقوع حادثه محدود بماند؛ بلکه باید با شناسایی خطرها و اجرای اقدامات پیشگیرانه، زمینه کاهش خسارات فراهم شود.
نورالدین درمنان، فرماندار خرم‌آباد، هم در گفت‌وگو با مهر با اشاره به پیش‌بینی فعالیت سامانه بارشی و احتمال وقوع سیلاب، از آماده‌باش کامل دستگاه‌های اجرایی شهرستان خبر داده است.
به گفته او، با توجه به پیش‌بینی بارش‌های شدید در روزهای شنبه و یکشنبه، همه دستگاه‌های اجرایی شهرستان باید با حداکثر ظرفیت در آماده‌باش باشند تا در صورت بروز شرایط اضطراری، مدیریت حادثه و امدادرسانی در کوتاه‌ترین زمان انجام شود.
یکی از تصمیم‌های اعلام‌شده برای افزایش آمادگی شهرستان، لغو مأموریت‌ها و مرخصی کارکنان دستگاه‌های اجرایی است. این اقدام با هدف در دسترس بودن نیروها و امکانات مورد نیاز برای مواجهه با شرایط احتمالی انجام شده است.
درمنان در عین حال بر نقش شهروندان در کاهش خطر تأکید کرده و از مردم خواسته است از سفرهای غیرضروری خودداری کنند و در نقاط حادثه‌خیز، مسیرهای مستعد سیلاب و حاشیه رودخانه‌ها توقف نداشته باشند.
در پلدختر، با توجه به پیش‌بینی بارندگی‌های پیش‌رو، همه دستگاه‌های اجرایی، امدادی و خدماتی در وضعیت آماده‌باش قرار گرفته‌اند. محمد عزیزی، فرماندار پلدختر، در گفت‌وگو با مهر بر ضرورت هماهنگی و انسجام میان مجموعه‌های مسئول تأکید کرده و اصل اساسی مدیریت بحران را پیشگیری دانسته است.
از نگاه فرماندار، آماده‌باش عمومی زمانی اثربخش خواهد بود که دستگاه‌ها پیش از وقوع حادثه وظایف خود را انجام دهند و برای مواجهه با شرایط احتمالی، امکانات و نیروهای لازم را در اختیار داشته باشند. او بر حضور مستمر مدیران و نیروهای عملیاتی تأکید کرده و خواستار لغو مرخصی آنان تا پایان دوره ناپایداری جوی شده است.
پلدختر به دلیل قرار گرفتن در پهنه‌ای که رودخانه‌ها و مسیرهای آبی در آن اهمیت دارند، نیازمند توجه مستمر به هشدارها و وضعیت مسیرهای ارتباطی است
یکی از محورهای مهم سخنان عزیزی، اطلاع‌رسانی هدفمند به شهروندان، کشاورزان و عشایر است. او تأکید کرده است که سازمان جهاد کشاورزی باید هشدارها و توصیه‌های لازم را به بهره‌برداران منتقل کند تا آن‌ها فرصت کافی برای حفاظت از محصولات و فعالیت‌های خود داشته باشند.
در مورد عشایر نیز موضوع فقط خودداری از اتراق در حاشیه رودخانه‌ها نیست. مدیریت زمان و مسیر کوچ، رعایت نکات ایمنی در برابر صاعقه و انتخاب محل مناسب برای نگهداری دام‌ها از جمله مواردی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
در این میان، پلدختر به دلیل قرار گرفتن در پهنه‌ای که رودخانه‌ها و مسیرهای آبی در آن اهمیت دارند، نیازمند توجه مستمر به هشدارها و وضعیت مسیرهای ارتباطی است.
کشاورزی زیر باران؛ حفاظت از محصول، گلخانه و زیرساخت تولید
بارش شدید فقط زیرساخت‌های شهری و راه‌های ارتباطی را تهدید نمی‌کند؛ بخش کشاورزی نیز در برابر بارندگی، تگرگ و وزش باد آسیب‌پذیر است. به همین دلیل، مدیریت امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی لرستان مجموعه‌ای از توصیه‌های فنی را برای باغداران، گلخانه‌داران و بهره‌برداران بخش کشاورزی منتشر کرده است.
در باغ‌ها، نخستین اقدام پیشنهادی جمع‌آوری و انتقال محصولات رسیده و برداشت‌شده به مکان‌های مسقف و ایمن است تا بارندگی و وزش باد به محصولات آسیب نرساند. استحکام‌بخشی به قیم درختان جوان نیز از دیگر اقدامات ضروری عنوان شده است؛ زیرا باد شدید می‌تواند به درختان تازه‌کاشت یا درختانی که هنوز استقرار کافی ندارند، آسیب وارد کند.
برای تولیدکنندگان زعفران نیز توصیه مشخصی مطرح شده است: گل‌های زعفران باید پیش از طلوع آفتاب و پیش از باز شدن برداشت شوند تا کلاله‌ها در اثر بارندگی خیس نشوند. این توصیه از آن جهت اهمیت دارد که کیفیت محصول زعفران به شرایط برداشت و نگهداری گل‌ها وابسته است و بارندگی می‌تواند فرایند برداشت را با دشواری مواجه کند.
گلخانه‌ها، انبارها و سردخانه‌ها نیز در شرایط ناپایداری جوی نیازمند بازبینی هستند. مدیریت امور باغبانی جهاد کشاورزی لرستان از گلخانه‌داران خواسته است استحکام سقف و پوشش گلخانه‌ها را بررسی کنند و در صورت نیاز، پوشش‌ها، داربست‌ها و سازه‌های سبک را ترمیم و تقویت کنند.
پاکسازی کانال‌های آبیاری، آبروها، دهانه پل‌ها و مسیرهای انتقال آب نیز در فهرست اقدامات پیشگیرانه قرار دارد. این موضوع نشان می‌دهد که حتی در واحدهای تولیدی و مزارع نیز باز بودن مسیر جریان آب اهمیت دارد؛ زیرا گرفتگی یک آبرو یا کانال می‌تواند موجب تجمع آب و آسیب به محصولات یا تأسیسات شود.
هشدار پلیس؛ احتیاط در جاده‌ها طی روزهای بارانی
در شرایطی که احتمال ریزش کوه، لغزندگی جاده‌ها و مه‌گرفتگی در مناطق کوهستانی وجود دارد، نقش پلیس در مدیریت تردد و کاهش حوادث جاده‌ای اهمیت پیدا می‌کند. مرکز اطلاع‌رسانی پلیس لرستان با اشاره به هشدارهای هواشناسی، درباره احتمال طغیان رودخانه‌ها و مسیل‌ها، وقوع سیلاب، ریزش کوه و اختلال در ترددهای جاده‌ای هشدار داده است.
پلیس از رانندگان خواسته است تا حد امکان از سفرها و ترددهای غیرضروری در مدت فعالیت سامانه بارشی خودداری کنند. برای افرادی که ناچار به سفر هستند نیز رعایت سرعت مطمئنه، حفظ فاصله طولی مناسب با خودروی جلویی و توجه به علائم و هشدارهای جاده‌ای ضروری عنوان شده است.
یکی از توصیه‌های مهم پلیس، کسب اطلاع از وضعیت راه‌ها و شرایط جوی مسیر پیش از آغاز سفر است. رانندگان همچنین باید از توقف در حاشیه رودخانه‌ها، مسیل‌ها و مناطق مستعد ریزش کوه و رانش زمین پرهیز کنند.
در مسیرهای کوهستانی، بارش و مه‌گرفتگی می‌تواند دید راننده را کاهش دهد و لغزندگی سطح جاده نیز احتمال بروز حادثه را افزایش دهد. بنابراین، حتی سفرهای ضروری نیز باید با احتیاط بیشتر و متناسب با وضعیت واقعی مسیر انجام شوند.
مردم؛ حلقه مهم زنجیره پیشگیری
در کنار دستگاه‌های اجرایی و امدادی، شهروندان نیز در کاهش خسارات احتمالی نقش دارند. بخش قابل توجهی از توصیه‌های هواشناسی، مدیریت بحران و پلیس به رفتارهای روزمره مردم مربوط است: خودداری از سفرهای غیرضروری، پرهیز از حضور در حاشیه رودخانه‌ها و مسیل‌ها، توقف نکردن در مسیرهای مستعد ریزش کوه و خودداری از کوهنوردی و طبیعت‌گردی در دوره ناپایداری جوی.
برای عشایر و دامداران، انتخاب محل امن برای استقرار و نگهداری دام‌ها اهمیت دارد. عبور از رودخانه‌ها و مسیل‌های خروشان یا اتراق در حاشیه آن‌ها می‌تواند جان انسان و دام را به خطر بیندازد. در صورت احتمال وقوع سیلاب نیز انتقال دام‌ها و تجهیزات به مناطق امن باید با توجه به هشدارهای رسمی انجام شود.
برای رانندگان نیز توجه به شرایط مسیر، سرعت مطمئنه و فاصله مناسب با خودروهای دیگر ضروری است. توقف در حاشیه رودخانه‌ها و مناطق مستعد ریزش کوه، حتی برای استراحت کوتاه، می‌تواند خطرآفرین باشد.
این توصیه‌ها شاید ساده به نظر برسند، اما در شرایط بارندگی شدید، گاهی همین تصمیم‌های کوچک از وقوع حادثه جلوگیری می‌کنند. مدیریت بحران تنها به معنای حضور نیروهای امدادی پس از حادثه نیست؛ بخشی از آن به رفتارهایی مربوط می‌شود که مانع گرفتار شدن افراد در موقعیت خطرناک می‌شود.
باران می‌آید، اما غافلگیری انتخاب ماست
لرستان اکنون با هشدار سطح قرمز روبه‌روست؛ سامانه‌ای که از بامداد شنبه آغاز می‌شود و تا اوایل وقت یکشنبه ادامه خواهد داشت و می‌تواند بارش شدید، تگرگ، رعدوبرق، روان‌آب، آب‌گرفتگی و بالا آمدن سطح رودخانه‌ها را به همراه داشته باشد.
در سوی دیگر، دستگاه‌های اجرایی و امدادی به خط شده‌اند، فعالیت‌های عمرانی باید متوقف شود، مسیرهای عبور آب در حال پاکسازی است، ۳۱۴ گروه جهادی با بیش از سه‌هزار و ۴۰۰ نیرو در آماده‌باش قرار گرفته‌اند و شهرستان‌های مختلف مانند بروجرد، خرم‌آباد و پلدختر برنامه‌های پیشگیرانه خود را دنبال می‌کنند.
با وجود این اقدامات، معیار اصلی موفقیت نه تعداد جلسات و نه حجم اطلاعیه‌هاست؛ بلکه آن چیزی است که در میدان اتفاق می‌افتد. آیا دهانه پل‌ها باز هستند؟ آیا مسیل‌ها و کانال‌ها مسیر عبور آب را حفظ کرده‌اند؟ آیا نیروهای امدادی در نقاط لازم مستقر شده‌اند؟ آیا هشدارها به دست عشایر، روستاییان و کشاورزان رسیده است؟ و آیا مردم خطر حضور در حاشیه رودخانه‌ها و مسیرهای کوهستانی را جدی می‌گیرند؟
باران را نمی‌توان متوقف کرد و وقوع مخاطرات طبیعی را نیز نمی‌توان به‌طور کامل منتفی دانست؛ اما می‌توان از شدت خسارت کاست.
می‌توان پیش از بارش، موانع را از مسیر آب برداشت، تجهیزات را آماده کرد، نقاط آسیب‌پذیر را شناخت و مردم را از خطر دور نگه داشت.
در نهایت، سیلاب تنها آزمون رودخانه‌ها نیست؛ آزمون هماهنگی دستگاه‌ها، کارآمدی مدیریت بحران و مسئولیت‌پذیری اجتماعی نیز هست.
لرستان اکنون فرصت دارد پیش از آنکه بارش‌ها به مرحله خطر برسند، نتیجه ماه‌ها و روزهای آماده‌سازی را در میدان نشان دهد. اگر مسیرهای آب باز بمانند و تصمیم‌ها به‌موقع اجرا شوند، باران می‌تواند به جای آنکه با خاطره خسارت همراه شود، فرصتی برای جان گرفتن دوباره زمین باشد.
قصه سیلاب، پیش از باران نوشته می‌شود؛ و پایان این قصه را آمادگی امروز ما رقم می‌زند.
نظر شما